Trong những năm gần đây, bóng đá thế giới chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy chiến thuật. Nếu trước đây nhiều đội bóng ưu tiên những đường chuyền dài hoặc lối chơi phản công trực diện thì hiện nay, việc kiểm soát bóng và triển khai tấn công từ phần sân nhà đã trở thành xu hướng phổ biến. Đây cũng là lý do thuật ngữ build up là gì được người hâm mộ tìm kiếm rất nhiều, đặc biệt khi theo dõi các đội bóng như Manchester City, Arsenal, Barcelona hay Bayer Leverkusen. Vậy build up play là gì, vì sao chiến thuật này được xem là nền tảng của bóng đá hiện đại và những yếu tố nào quyết định sự thành công của lối chơi build up? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Build up là gì trong bóng đá?
Thuật ngữ “Build Up” trong tiếng Anh có nghĩa là “xây dựng” hoặc “triển khai”. Khi áp dụng vào bóng đá, build up được hiểu là quá trình xây dựng một pha tấn công bắt đầu từ phần sân nhà thông qua những đường chuyền có chủ đích, giúp đội bóng đưa bóng tiến dần lên phía trước mà vẫn duy trì quyền kiểm soát.
Build up là gì? Khác với kiểu đá bóng dài truyền thống, build up ưu tiên khả năng phối hợp nhóm, kiểm soát không gian và tạo ra lợi thế quân số trong từng khu vực trên sân. Chính vì vậy, đây được xem là một trong những chiến thuật quan trọng nhất của bóng đá hiện đại.
Nói cách khác, nếu ví một pha tấn công giống như quá trình xây dựng một ngôi nhà thì build up chính là phần đặt nền móng. Một nền móng chắc chắn sẽ giúp đội bóng tạo ra nhiều cơ hội ghi bàn hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ mất bóng ngay từ phần sân nhà.
Mục đích của build up play trong bóng đá
Kiểm soát quyền kiểm soát bóng
Mục tiêu đầu tiên của build up là duy trì bóng trong chân càng lâu càng tốt. Việc kiểm soát bóng không chỉ giúp đội bóng chủ động triển khai tấn công mà còn giảm đáng kể số lần phải phòng ngự. Một đội bóng cầm bóng 65% thời lượng trận đấu đồng nghĩa đối phương chỉ có khoảng 35% thời gian để tổ chức tấn công. Đây là lợi thế cực kỳ lớn.
Thu hút pressing của đối phương
Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của build up là “dụ đối phương lao lên”. Khi đối thủ dâng cao pressing, khoảng trống phía sau hàng tiền vệ và hàng phòng ngự sẽ xuất hiện.
Đội bóng chỉ cần thực hiện một vài đường chuyền chính xác là có thể vượt qua lớp pressing đầu tiên. Sau đó, không gian phía trước sẽ trở nên rất rộng, tạo điều kiện cho các pha phản công nhanh hoặc phối hợp tấn công. Đây là lý do nhiều HLV vẫn kiên trì build up ngay trước vòng cấm dù phải chịu áp lực rất lớn.
Tạo lợi thế quân số
Trong build up hiện đại, thủ môn được xem là cầu thủ thứ 11. Điều này giúp đội bóng luôn có nhiều hơn đối thủ một người ở khu vực triển khai bóng.
Ví dụ:
Nếu đối phương pressing với hai tiền đạo, đội bóng sẽ có thủ môn cùng hai trung vệ tạo thành tam giác chuyền bóng.
Nếu đối thủ pressing ba người, tiền vệ phòng ngự sẽ lùi xuống tạo thành hình kim cương.
Nhờ lợi thế quân số, khả năng thoát pressing sẽ cao hơn rất nhiều.
Kéo giãn đội hình đối phương
Một nguyên lý quan trọng khác của build up play trong bóng đá là kéo giãn đội hình đối phương.
Khi bóng liên tục được luân chuyển từ trái sang phải, các cầu thủ đối phương buộc phải di chuyển theo.
Khoảng cách giữa các tuyến sẽ ngày càng lớn.
Đó chính là thời điểm các tiền vệ sáng tạo hoặc tiền đạo khai thác khoảng trống để nhận bóng và tổ chức tấn công.
Quy trình build up play trong bóng đá diễn ra như thế nào?
Để hiểu rõ build up là gì, người hâm mộ cần nắm được cách một đội bóng triển khai bóng từ thời điểm giành lại quyền kiểm soát cho đến khi tạo ra cơ hội ghi bàn. Trên thực tế, một pha build up hiệu quả không chỉ đơn thuần là vài đường chuyền ngắn mà là cả một chuỗi hành động được tính toán kỹ lưỡng. Các HLV hiện đại thường chia quá trình build up thành nhiều giai đoạn liên tiếp. Mỗi giai đoạn đều có mục tiêu riêng và yêu cầu các cầu thủ phải thực hiện đúng vai trò của mình.
Giai đoạn đầu tiên: Khởi động từ thủ môn
Trong bóng đá hiện đại, thủ môn không còn chỉ là người bảo vệ khung thành. Họ được xem là mắt xích đầu tiên trong hệ thống build up.
Khi đội nhà kiểm soát bóng, thủ môn sẽ quan sát cách đối phương tổ chức pressing trước khi quyết định chuyền ngắn hay chuyền dài. Nếu đối phương chưa gây áp lực, thủ môn sẽ ưu tiên chuyền cho trung vệ hoặc hậu vệ biên để bắt đầu quá trình triển khai bóng.
Ở những đội bóng theo đuổi lối chơi build up, thủ môn cần sở hữu khả năng chơi chân tốt, bình tĩnh khi bị áp sát và có tầm quan sát rộng. Những cái tên như Ederson, Alisson Becker, Marc-André ter Stegen hay Manuel Neuer đều là những ví dụ điển hình về mẫu thủ môn hiện đại.
Giai đoạn triển khai từ hàng phòng ngự
Sau khi nhận bóng từ thủ môn, hai trung vệ sẽ giãn rộng sang hai biên nhằm tạo thêm không gian chuyền bóng. Khoảng cách giữa họ giúp đội bóng dễ dàng kéo giãn hàng công đối phương.
Trong khi đó, hậu vệ cánh có thể thực hiện một trong hai nhiệm vụ. Một số đội bóng yêu cầu hậu vệ bám biên để tạo chiều rộng. Một số đội khác lại để hậu vệ bó vào trung lộ nhằm hỗ trợ tuyến giữa.
Tiền vệ phòng ngự thường lùi xuống giữa hai trung vệ hoặc đứng ngay phía trước để trở thành điểm kết nối quan trọng.
Đây là giai đoạn dễ mắc sai lầm nhất bởi chỉ cần một đường chuyền thiếu chính xác, đội bóng có thể bị cướp bóng ngay sát vòng cấm.
Giai đoạn vượt qua lớp pressing đầu tiên
Sau khi luân chuyển bóng vài nhịp, mục tiêu tiếp theo là vượt qua lớp pressing của đối phương. Để làm được điều này, các cầu thủ cần liên tục thay đổi vị trí nhằm tạo ra nhiều góc chuyền.
Một số nguyên tắc thường được áp dụng gồm:
Di chuyển tạo thành các tam giác chuyền bóng.
Luôn có ít nhất hai phương án chuyền cho cầu thủ cầm bóng.
Hạn chế giữ bóng quá lâu.
Ưu tiên chuyền một hoặc hai chạm.
Sử dụng các đường chuyền xuyên tuyến khi có khoảng trống.
Nếu vượt qua được lớp pressing đầu tiên, đội bóng sẽ có rất nhiều không gian để tổ chức tấn công.
Giai đoạn kiểm soát khu trung tuyến
Sau khi đưa bóng đến khu vực giữa sân, đội bóng bắt đầu kiểm soát nhịp độ trận đấu. Các tiền vệ đóng vai trò điều phối, liên tục quan sát để lựa chọn phương án tối ưu. Nếu đối phương lùi sâu phòng ngự, đội bóng sẽ kiên nhẫn chuyền qua lại nhằm kéo giãn đội hình. Nếu phát hiện khoảng trống, tiền vệ sẽ thực hiện đường chuyền quyết định cho tiền đạo hoặc cầu thủ chạy cánh băng xuống.
Giai đoạn tổ chức tấn công
Đây là bước cuối cùng của một pha build up play trong bóng đá. Sau khi vượt qua tuyến giữa, các cầu thủ tấn công sẽ liên tục đổi vị trí, chạy chỗ và phối hợp nhóm để xuyên thủng hàng phòng ngự đối phương.
Một pha build up thành công thường kết thúc bằng:
Đường chuyền quyết định.
Pha căng ngang.
Đường chọc khe.
Cú sút từ tuyến hai.
Hoặc một tình huống dứt điểm trong vòng cấm.
Những đội bóng áp dụng build up thành công nhất
Manchester City
Theo dõi tin tức thể thao 24h cũng biết rõ Manchester City là hình mẫu tiêu biểu của build up play trong bóng đá hiện đại. Dưới sự dẫn dắt của Pep Guardiola, đội bóng này luôn bắt đầu mỗi đợt tấn công từ thủ môn.
Ederson đóng vai trò phát động.
Hai trung vệ mở rộng đội hình.
Rodri điều phối bóng.
Các hậu vệ biên bó vào trung lộ để tạo ưu thế quân số.
Nhờ hệ thống này, Manchester City luôn nằm trong nhóm những đội kiểm soát bóng tốt nhất châu Âu.
Arsenal
Mikel Arteta là học trò của Pep Guardiola nên cũng xây dựng Arsenal theo phong cách tương tự. Điểm nổi bật của Arsenal là sự linh hoạt trong cấu trúc build up.
Khi cần, hậu vệ biên sẽ bó vào trung lộ.
Khi khác, họ dâng cao như tiền vệ cánh.
Điều này giúp Arsenal tạo ra rất nhiều phương án triển khai bóng.
Barcelona
Barcelona là cái nôi của triết lý kiểm soát bóng. Từ thời Johan Cruyff đến Pep Guardiola và hiện nay, đội bóng xứ Catalan vẫn trung thành với việc triển khai bóng từ tuyến dưới. Khả năng phối hợp nhóm và giữ bóng của Barcelona luôn được đánh giá thuộc hàng tốt nhất thế giới.
Bayer Leverkusen
Dưới thời Xabi Alonso, Bayer Leverkusen gây ấn tượng mạnh với hệ thống build up sử dụng ba trung vệ. Đội bóng này thường chuyển đổi linh hoạt giữa sơ đồ 3-4-2-1 và 3-2-5 khi có bóng. Nhờ đó, họ vừa đảm bảo sự chắc chắn trong phòng ngự, vừa duy trì khả năng triển khai bóng mạch lạc.
Kết luận
Qua những phân tích trên có thể thấy build up là gì không chỉ là một thuật ngữ chiến thuật mà còn là nền tảng của bóng đá hiện đại. Hiểu rõ build up là gì trong bóng đá, build up play là gì, cách vận hành của build up play trong bóng đá và những nguyên tắc cốt lõi của lối chơi build up sẽ giúp người hâm mộ theo dõi trận đấu một cách sâu sắc hơn cũng như hiểu được ý đồ chiến thuật của các HLV. Trong bối cảnh bóng đá ngày càng đề cao khả năng kiểm soát bóng và tổ chức tấn công, build up chắc chắn vẫn sẽ là xu hướng chiến thuật quan trọng, tiếp tục được phát triển và hoàn thiện trong nhiều năm tới.
Nguồn: Sưu tầm
